Jazzowe improwizacje

 

Big-band jazzowy

Jazz [czyt. dżez] powstał w Stanach Zjednoczonych na przełomie XIX i XX wieku w wyniku syntezy elementów muzyki zachodnioafrykańskiej i amerykańsko-europejskiej. Nowy gatunek muzyczny odznaczał się pulsacją rytmu, improwizacją oraz indywidualnym kształtowaniem materiału dźwiękowego przez wykonawców jazzowych. Za miejsce narodzin jazzu uznaje się Nowy Orlean, dokąd przez długie lata przybywali emigranci z innych stron świata. Do jego ukształtowania przyczyniły się prawdopodobnie pieśni czarnych niewolników przywożonych z Czarnego Lądu do Ameryki Północnej. Niewolnicy wykonywali pieśni pracy, work songs [czyt. łerk songs] i pieśni religijno-mistyczne — negro spirituals [czyt. negro spiriczuals], oparte na tekstach biblijnych. Work songs i negro spirituals w połączeniu z innymi pieśniami murzyńskimi oraz folklorem amerykańskim stworzyły gatunek muzyczny zwany bluesem [czyt. blusem].

Tadeusz Makowski - Jazz

Z początkiem lat dwudziestych ośrodkiem największej koncentracji muzyków jazzowych w Stanach Zjednoczonych stało się Chicago [czyt. szikago]. Kolejny bardzo ważny etap rozwoju jazzu związany był z Nowym Jorkiem.

W rozwoju jazzu można wyróżnić trzy etapy: okres jazzu tradycyjnego (do 1930 roku), okres swingu (lata 1934-1945), okres jazzu nowoczesnego — modern jazzu (po 1984 roku). W Europie muzyka jazzowa pojawiła się dopiero w 1920 roku, natomiast w Polsce — po II wojnie światowej.

Bessie Smith nazywana "cesarzową bluesa"

Ciekawe!

Nazwa blues pochodzi prawdopodobnie od koloru blue [czyt. blu] - z angielskiego „niebieski", symbolizującego u wielu ludów smutek i żal. Teksty bluesów opowiadały o życiu człowieka, miłości, samotności, a później stały się swoistą krytyką wydarzeń politycznych w Ameryce.

Scott Joplin - Ragetime

Na muzykę jazzową miały wpływ wielkie indywidualności muzyczne, które w niepowtarzalny sposób kształtowały dźwięk, zachwycały techniką wykonawczą. Należeli do nich m.in. trębacze jazzowi — Louis Armstrong [czyt. luis amstrong] i Miles Davis [czyt. majls dejwis], saksofoniści — Charlie Parker [czyt. czarli parker] oraz Stan Getz [czyt. gec], śpiewaczki jazzowe — Bessie Smith [czyt. bessi smit], Ella Fitzgerald [czyt. ella fitdżerald], kierownicy słynnych orkiestr jazzowych — Duke Ellington [czyt. diuk elington], Benny Goodman [czyt. beny gudmen], Glenn Miller.

 Czołówkę polskiego jazzu stanowi m.in. Krzysztof Komeda, Zbigniew Namysłowski, Tomasz Stańko, Jan Ptaszyn Wróblewski, Adam Makowicz, Michał Urbaniak, Leszek Możdżer.

Jazz w muzyce artystycznej

Kompozytorzy muzyki klasycznej i awangardowej często wplatali do swoich utworów elementy jazzu. Utalentowanym twórcą, który nie tylko łączył jazz z muzyką poważną, ale uczynił go wręcz fundamentem kilku swoich utworów symfonicznych o nieprzemijającej wartości, był George Gershwin [czyt. dżordż gerszłin] — amerykański pianista, kompozytor piosenek, muzyki do przedstawień teatralnych i filmów. Sławę i fortunę zyskał już w wieku lat dwudziestu dzięki piosence Swanee [czyt. słoni]. Jednak miejsce wśród najwybitniejszych kompozytorów XX wieku przyniosła mu skomponowana w 1924 roku Błękitna rapsodia na fortepian i orkiestrę. Do innych znaczących dzieł Gershwina zalicza się Koncert fortepianowy F-dur, fantazję Amerykanin w Paryżu, operę Porgy and Bess [czyt. porgi end bes], preludia na fortepian.

George Gershwin - Błękitna rapsodia 

Elementy jazzu spotyka się tez w twórczości innych kompozytorów, m.in.: Claude'a Debussy'ego, Igora Strawińskiego, Dariusa Milhaud [czyi. milo].

Połączenia jazzu z muzyką artystyczną dokonał również Rolf Liebermann [czyt. lieberman] w utworze Koncert na zespół jazzowy i orkiestrę symfoniczną, w którym big-band [czyt. big bend] w składzie cztery trąbki, cztery puzony, pięć saksofonów i grupa instrumentów perkusyjnych gra partie concertino (czyt. konczertino) z towarzyszeniem orkiestry symfonicznej.

Muzyka kompozytorów Młodej Polski

 

Władysław Podkowiński - Dzieci w ogrodzie

W latach 1890-1918 w literaturze i sztuce trwał okres zwany Młodą Polską. W muzyce reprezentowali go, m.in.: Karol Szymanowski, Mieczysław Kartowicz, a także Ignacy Jan Paderewski.

Karol Szymanowski

Karol Szymanowski (1882-1.937) był związany z artystami Młodej Polski, koncertował i popularyzował polską muzykę w Europie i na innych kontynentach. Jego nowatorskie dzieła spotkały się początkowo z niezrozumieniem, jednak z czasem zyskały sobie coraz więcej zwolenników i uczyniły go jednym z czołowych muzyków awangardowych. W twórczości Szymanowskiego można wyodrębnić trzy okresy:

• romantyczny, w którym kompozytor pozostawał pod wpływem muzyki Fryderyka Chopina, Aleksandra Skriabina i kompozytorów niemieckich późnego romantyzmu,

• poszukiwań nowego tworzywa muzycznego, zainteresowania kulturą śródziemnomorską, kulturą Wschodu oraz muzyką francuskiego impresjonizmu,

• narodowy, w którym powstawały utwory inspirowane folklorem góralskim i muzyką ludową.

Dorobek artystyczny Karola Szymanowskiego odgrywa bardzo ważną rolę w polskiej kulturze muzycznej XX wieku. Jego awangardowe dzieła wytyczyły drogę polskiej muzyce i nowym pokoleniom artystów. Wśród wielu utworów kompozytora na szczególną uwagę zasługują: opery (Hagith, Król Roger), symfonie, balety (Harnasie, Mandragora), kwartety smyczkowe i koncerty smyczkowe, Stabat Mater na głosy solowe (sopran, alt, baryton), chór mieszany i orkiestrę, 20 Mazurków na fortepian, utwory skrzypcowe i fortepianowe, pieśni (cykle pieśni na głos solo, Pieśni kurpiowskie na chór a cappella), cykle instrumentalnych utworów programowych (Metopy, Mity, Maski).

Karol Szymanowski - Źródło Aretuzy

Willa Atma - dom Szymanowskiego

Ignacy Jan Paderewski

Ignacy Jan Paderewski (1860-1941) był wielkim polskim pianistą i kompozytorem. Koncertował w wielu krajach Europy, obu Ameryk i Australii, zdobywając sławę oraz uznanie publiczności i krytyków. Do jego najznakomitszych dzieł zalicza się m.in.: Koncert fortepianowy a-moll, Fantaję polską na fortepian i orkiestrę, Krakowiaka fantastycznego z Humoresek koncertowych, operę Manru, pieśni do słów Adama Mickiewicza i Adama Asnyka. Paderewski z pobudek patriotycznych podjął działalność polityczną i społeczną.

Ignacy Jan Paderewski - Menuet G-dur

Koncert Paderewskiego

Mieczysław Karłowicz

Mieczysław Karłowicz (1876-1909) odegrał znaczącą rolę w muzyce symfonicznej przełomu XIX i XX wieku. W historii muzyki wpisał się przede wszystkim jako twórca wspaniałych poematów symfonicznych (Powracające fale, Odwieczne pieśni, Rapsodia litewska, Smutna opowieść i inne), które są muzycznym odzwierciedleniem wewnętrznych przeżyć artysty, jego przemyśleń i rozterek. Karłowicz komponował też pieśni do tekstów znanych poetów, np.: Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Marii Konopnickiej, Adama Asnyka. Jego Koncert skrzypcowy A-dur stanowi pomost między wirtuozowskimi koncertami Henryka Wieniawskiego a nowatorskimi koncertami Szymanowskiego i do dziś wykonywany jest przez wybitnych skrzypków polskich. Mieczysław Kartowicz zmarł tragicznie w górach w wieku 33 lat.

Mieczysław Karłowicz - Serenada na smyczki

Stanisław Ignacy Witkiewicz - Wiosna w górach

Muzyka folkowa

 

Zaśpiewaj ludową piosenkę Hej, szalała, szalała, zwracając uwagę na jej żartobliwy i kokieteryjny charakter. Czy znasz nazwę zespołu muzycznego. który włączył ją do swojego repertuaru?

 

W II połowie XX wieku w polskiej muzyce rozrywkowej pojawił się nowy kierunek zwany folk music [czyt. mjuzik], przyjęty z amerykańskiej muzyki wokalno-instrumentalnej. Artyści sięgali po polskie tematy ludowe i opierali na nich swoje utwory, stosując w ich wykonaniu współczesne środki muzyki popularnej. Czyniły tak m.in. zespoły: Skaldowie, NO TO CO, Breakout [czyt. brekaut], Grzegorz z Ciechowa, a obecnie np.: Brathanki, Golec uOrkiestra, Zakopower [czyt. zakopałer].

Grzegorz z Ciechowa - Piejo kury, piejo

Zespół Golec uOrkiestra

Golec uOrkiestra - Pędzą konie po betonie

Brathanki - Czerwone korale

Zespoły folkowe poszukują oryginalności własnego stylu, odwołując się do źródeł tradycji, które nie są im obojętne. Świadomie rezygnują z gwary, która ich zdaniem może ograniczać przekazanie treści współczesnym słuchaczom. Posługują się tradycyjnym instrumentarium, łącząc go czasami z instrumentami stosowanymi w muzyce klasycznej i elektronicznej. Każdego lata na przełomie lipca i sierpnia w Krainie Tysiąca Jezior odbywa się największy w Europie Środkowej i Wschodniej Międzynarodowy Festiwal Piknik Country&Folk. Nad jezioro Czos do Mrągowa ściągają wtedy rzesze fanów, by posłuchać swoich ulubionych artystów.

Zespół Zakopower

Zakopower - Boso

Krywań - Hej, szalała, szalała

Polska muzyka ludowa

 

Twórczość ludowa jest dla każdego narodu skarbnicą wielowiekowej kultury i tradycji. Stanowi bezcenne źródło informacji o życiu i zwyczajach mieszkańców wsi, podkreśla przynależność etniczną i tożsamość narodową.

Wincenty Wodzinowski - Na swojską nutę

Muzykę ludową tworzyli zazwyczaj amatorzy, nieszkoleni muzycznie, często nieznający nut. Teksty i muzykę z pokolenia na pokolenie zapamiętywano ze słuchu. Taki przekaz powodował zniekształcenia oryginalnych wersji utworów. Często też w zapomnienie szły nazwiska twórców, autorów muzyki i tekstu. Dopiero w XIX wieku badaniem i opisywaniem folkloru zajęli się naukowcy — etnolodzy i etnografowie muzyczni.

Oskar Kolberg

Najwybitniejszym badaczem polskiego folkloru byt Oskar Kolberg (1814— 1890), który przez prawie pół wieku wędrował po niemal wszystkich zakątkach kraju, aby opisać życie, obyczaje i twórczość artystyczną społeczności wiejskiej. Owocem tej pracy byty wielotomowe zbiory etnograficzne pod tytułem „Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy  pieśni, muzyka i tańce.”

Pieśni ludowe

W pieśniach ludowych towarzyszących człowiekowi w życiu codziennym (od narodzin aż do śmierci), w smutkach, niedoli, w radościach i szczęściu, uchwycona jest obyczajowość wiejska. Pieśni te podzielić można na weselne oraz związane z dorocznymi obrzędami i zwyczajami. Ten drugi typ utworów wykonywany bywał okazjonalnie, tylko w czasie obrzędu, gdyż spełnia wówczas określone funkcje (często o znaczeniu kultowym, magicznym). Pieśni ludowe śpiewane w gwarnych pomieszczeniach lub na otwartej przestrzeni często zmuszały wykonawców do posługiwania się białym śpiewem, zwanym „śpiewokrzykiem”, w którym ważna była siła głosu i jego przenikliwość. Do wybrzmienia melodii wykorzystywano technikę krzyku, maksymalnie otwierając przy tym gardło.

Państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca MAZOWSZE

Krótkie melodie z tekstem o różnej tematyce i w różnym nastroju nazywane są przyśpiewkami. Spotyka się przyśpiewki pasterskie, zalotne, taneczne, rodzinne, żartobliwe, weselne. Oto przykład jednej z nich:

 

Zagraj muzykancie, a nie żałuj smyczka!

Nic cię nie kosztuje ino ta żywiczka.

Przyśpiewki ludowe

Kapela ludowa

Zespoły wykonujące muzykę ludową zwane są kapelami. Kiedyś wiejscy muzykanci często sami wytwarzali instrumenty. Choć nie znali praw akustyki, określających konstrukcję wielu z nich, potrafili wydobywać piękno, niepowtarzalne dźwięki z dud, gęśli, mazanek czy bazun.

Kapela krakowska

W zależności od regionu kraju różny jest skład instrumentalny kapel ludowych, ale we wszystkich zespołach zazwyczaj prym wiodą skrzypce, które grają główną melodię. Kapela przygrywała do śpiewu i tańca. „Zagraj grocu Zawiślaka” - tak zwracano się do muzykanta, prosząc o ulubiony utwór do tańca. Innym sposobem na usłyszenie „swojej melodii" było odśpiewanie kilku jej taktów a kapela szybko ją podchwytywała. Za piękne granie i śpiewanie muzykanci otrzymywali zapłatę, czasem pieniądze wrzucali wprost do instrumentu, np. do wnętrza basów.

Instrumenty ludowe

Taniec ludowy

Taniec odgrywał szczególną rolę w obrzędowości wiejskiej. W ciągu roku nie brakowało okazji do tańczenia. Ważne wydarzenia, rodzinne lub dotyczące całej społeczności lokalnej, nie odbywały się bez tańca. Nawet po skończeniu ciężkiej pracy chłopcy i dziewczęta, nie zważając na zmęczenie, ruszali w tan i bawili się do późnego wieczora. Wiele regionów Polski ma swoje charakterystyczne tańce ludowe. Oto niektóre z nich.

 Trojak, znany również jako zagrodnik, ogrodnik, to popularny taniec śląski. Wykonują go trzyosobowe zespoły taneczne — dwie dziewczyny i chłopiec stojący pomiędzy nimi — liczba zespołów jest dowolna. Taniec składa się z dwóch części: wolnej, w metrum trójdzielnym, i szybkiej, w metrum parzystym. W pierwszej części: grupy taneczne poruszają się dostojnie w przód i w tył, stosując krok z unoszeniem nogi w górę. W drugiej części: wykonują różne figury taneczne, np.: „bieg pod bramkami", „haczyk w parze", „zawijanka".

Zespół Pieśni i Tańca Śląsk tańczący Trojaka

Przepióreczkę popularną na całym Mazowszu chętnie wykonują młodzi tancerze. Uczestnicy zabawy tanecznej ustawiają się w dwóch szeregach naprzeciw siebie — osobno chłopcy, osobno dziewczęta. Pomiędzy nimi przechodzą kolejno pary taneczne, inscenizując ucieczkę dziewczyny („przepióreczki") przed partnerem próbującym ją schwytać. W drugiej części tańca wszystkie pary wirują w obrotach dookoła sali.

Klepany to ludowy taniec łowicki. Tancerze ustawieni są w parach na obwodzie koła. W pierwszej części tańca: uderzają dłońmi o uda, dotykają klatki piersiowej i klaszczą oburącz w ręce partnera. W części drugiej poruszają się krokiem polki po obwodzie koła.

Zając lub zajączek to jeden z najstarszych tańców Podlasia; wywodzi się z tańców magicznych. Swą nazwę wziął od pierwszych słów piosenki ludowej: „A za tą góreczką siedział zając, tak nóżkami przebierając”. Jest to zręcznościowo-popisowy taniec wykonywany przez jednego tancerza. Układ taneczny polega na rytmicznym przeskakiwaniu i przekładaniu nóg nad drewnianymi klockami, lezącymi na ziemi.

Wśród wielu imprez folklorystycznych organizowanych w Polsce czołowe miejsce zajmuje Ogólnopolski Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu nad Wisłą. Po raz pierwszy został zorganizowany w 1966 roku jako regionalny przegląd zespołów ludowych, a trzy lata później zyskał już rangę imprezy ogólnopolskiej. Jego głównym celem jest popularyzacja tradycji muzykowania i śpiewu ludowego.

Niezwykli tancerze

 Nie zakocham się w tobie

Znam Cię od początku świata,
znam na pamięć, znam od zawsze.
Od dziecięcych lat wciąż razem
w piaskownicy, na huśtawce.
Znam Cię od początku świata,
twoje okna patrzą w moje,
a choć łączy nas tak wiele,

nie zakocham się w tobie

Nie zakocham się w tobie, to jest pewne, to fakt.
Wybij sobie to z głowy, póki jeszcze jest czas.
Nie zakocham sie w tobie, bo za dobrze cię znam.
Przecież czekam na kogoś, na ideał bez wad.

Więc dlaczego nagle teraz
w oczy patrzysz mi wymownie,
o miłości wiersze piszesz
i przychodzisz tylko do mnie.
Twoich wad arsenał cały
i wybiegów znam tysiące,
nic przede mną nie ukryjesz,
znam cię lepiej niż ktokolwiek.

Tańczący ogień

Manuel de Falla [czyt. faja], hiszpański kompozytor, napisał jednoaktowy spektakl baletowy Czarodziejska miłość w 1915 roku dla popularnej w Hiszpanii andaluzyjskiej śpiewaczki i tancerki Pastory Imperio. Kompozytor sięgnął w muzyce po elementy folkloru cygańskiego i andaluzyjskiego. Całość kompozycji złożona jest z krótkich utworów instrumentalnych, które same w sobie są małymi arcydziełami, i kilku wstawek śpiewanych. Fabuła baletu oparta jest na starej baśni ludowej i ukazuje wierzenia oraz obrzędy cygańskie. Ogień jest tam siłą magiczną przeciw złym duchom i to właśnie jego moc chce wykorzystać bohaterka baletu, Cyganka Candelas, odprawiając czary w trakcie rytualnego tańca ognia. Utwór Manuela de Falla słynny jest na całym świecie, zyskał też dużą popularność w transkrypcji fortepianowej.

Taniec młodych łabędzi

W latach 1875 - 1876 rosyjski kompozytor Piotr Czajkowski skomponował na zamówienie Teatru Wielkiego w Moskwie balet Jezioro łabędzie. Jego muzyka, do baśniowej opowieści o księżniczce zaklętej w łabędzia, urzekła niejednego melomana swoją subtelnością i pięknem. W balecie zachwycają też wspaniałe sceny taneczne, np. taniec kilkunastu łabędzi w baletowych spódniczkach „tutu", czy duetu bohaterów Odetty i Zygfryda. Niezapomniane wrażenie pozostawia też słynny taniec czterech łabędzi splecionych w serdecznym uścisku, znany jako Cygnets' Dance (z ang. taniec młodych łabędzi) z II aktu baletu. Tancerze występują na scenie, trzymając się za skrzyżowane przed sobą ręce i poruszają krokiem tanecznym w jednej linii, w prawą i w lewą stronę. Na koniec próbują wzbić się w powietrze, zrywając „łańcuch" rąk, ale opadają na ziemię.

Taniec z szablami

Porywający i niezwykły taniec wojenny przedstawił w finale IV aktu baletu Gajone Aram Chaczaturian, armeński kompozytor, dyrygent i pedagog. Łączy on w sobie elementy fechtunku i sztuki scenicznej. Uderzenia szabli imituje sucho brzmiący dźwięk ksylofonu (perkusyjnego instrumentu sztabkowego) na tle nisko brzmiących kotłów. Utwór charakteryzuje orientalna melodyka, żywiołowy rytm, wyrazista instrumentacja oraz stylizowane tańce narodów Azji. Ta część baletu najbardziej znana jest melomanom, choć powstała jako dodatek do sceny finałowej. Sam kompozytor tak pisał o niej w swoich pamiętnikach: Zacząłem pisać „Taniec z szablami” o trzeciej po południu. Dużo czasu spędziłem na oszukaniu właściwego rytmu. Gdy go znalazłem, pracowało mi się bardzo dobrze przez całą noc. Rankiem opracowanie orkiestrowe było gotowe... Orkiestra i tancerze byli pod dużym wrażeniem, słychać było w około aplauz. Współcześnie utwór doczekał się wielu aranżacji, często też wykorzystywany jest w reklamach, ścieżkach filmowych, usłyszeć go można np. w filmie Madagaskar 3.

Taniec szkieletów

W 1875 roku Camille Saint-Saens zaprezentował publiczności swój poemat symfoniczny Dance macabre (taniec śmierci), op. 40, znany również pod nazwą Taniec szkieletów. Programem do napisania utworu był wiersz francuskiego poety Henryka Cazalisa [czyt. kazalisa], który nawiązywał do średniowiecznego tematu tańca śmierci. Kompozytor wspaniale odmalował muzyką nocny taniec szkieletów przybyłych na zaproszenie śmierci na zabawę. Doskonale dobrał rodzaj tańca wykonywanego przez szkielety oraz instrumenty; które nadają charakter koszmarnej sceny, np. suchy i twardy dźwięk ksylofonu imituje stukot kości, wibrujące brzmienie skrzypiec – zawodzenie śmierci, a brzmienie oboju - pianie koguta. Pomysłowe zestawienie instrumentów pozwoliło osiągnąć ogólne uczucie lęku. Utwór rozpoczynają wolne, pojedyncze dźwięki oznajmiające północ, a melodia walca grana na skrzypcach solo od razu wprowadza makabryczny nastrój. Francuska publiczność nie od razu zaakceptowała innowacyjność utworu, ale obecnie uważa się go za jeden z najbardziej popularnych dzieł Saint-Saens.

Camille Sant-Saens

Zaproszenie do tańca

 

Historia tańca towarzyskiego sięga XVI wieku — wtedy zaczęto opisywać kroki i figury tańców włoskich, np. pawany, volty, galiardy. Moda na taniec nie przemija, a na światowych parkietach królują coraz to inne tańce. W określaniu techniki i wzorów tańców specjalizują się liczne szkoły, które kształcą adeptów sztuki tanecznej. Tancerze zawodowi oraz amatorzy mogą skonfrontować swoje umiejętności na turniejach tańca towarzyskiego w najbardziej popularnych kategoriach tańców standardowych: walc angielski, tango argentyńskie, quick-step [czyt. klik step], slow fox [czyt. sloł foks], walc wiedeński i latynoamerykańskich: rumba, samba, cza-cza, passo doble, jive [czyt. dżajw].

Przyjrzyj się poniższym reprodukcjom i powiedz, jakie cechy tańca ukazali artyści w swoich wizjach plastycznych.

Anna Jantar - Tylko mnie poproś do tańca

Tango najprawdopodobniej wywodzi się z muzyki afrokubańskiej. Do Argentyny taniec przywędrował wraz z ludnością przesiedloną z Kuby i Haiti. W XX wieku tango stało się dla Argentyńczyków tańcem kultowym, łączącym elementy kubańskiej habanery i urugwajskiej milongi. Tańczono go na ulicach, w tawernach, restauracjach i na scenach teatrów. W Europie tango pojawiło się około 1910 roku, ale zostało chłodno przyjęte. Postrzegano je jako zbyt wyzwolone i wręcz nieprzyzwoite. Jednak w kręgach artystycznych taniec ten szybko zyskał popularność i stał się inspiracją dla poetów, malarzy i pisarzy. Od czasu konkursu tanecznego zorganizowanego w Nicei w 1912 roku popularność tanga stale rosła. Wykształca się wzór tańca: metrum 4, tempo 48 taktów na minutę oraz podstawowa sekwencja kroków oparta na schemacie: wolny — szybki — szybki — wolny.

Tango

Passo doble jest współczesnym tańcem pochodzenia hiszpańskiego utrzymanym w metrum parzystym i szybkim tempie. Ten widowiskowy, pełen dynamiki taniec oddaje atmosferę walki torreadora z bykiem. W „tanecznej korridzie" rolę torreadora przyjmuje tancerz, który trzyma w ramionach partnerkę utożsamiającą się z czerwonym suknem — capa [czyt. kapa]. W pierwszej części: marszowy rytm wprowadza tancerzy na scenę, natomiast w drugiej: para krąży wokół wyimaginowanego byka, podkreślając gestami, mimiką i pozami tanecznymi drażnienie zwierzęcia i walkę z nim.

Passo doble

Fokstrot (z angielskiego fox—trot, czyli „lisi krok") to taniec o parzystym metrum, szybkim tempie i synkopowanym rytmie. Narodził się w Stanach Zjednoczonych przed I wojną światową, do Europy dotarł w 1918 roku. Taniec ma radosny charakter, jest pełen wdzięku i gracji. Nie należy jednak do łatwych tańców standardowych, dlatego nazywany jest „najtrudniejszym spacerem świata" lub „tańcem prawdy", ponieważ po znajomości tego tańca często ocenia się poziom techniki tanecznej. Kroki fokstrota tańczy się płynnie, pary są w ciągłym ruchu i nie stosują zbędnych zatrzymań. Taniec posiada określone reguły: kroki wolne i szybkie wykonywane są po linii prostej lub w obrocie w prawo, kroki boczne w sekwencji: wolno — wolno — szybko —szybko. Fokstrot może występować również w połączeniu z innymi tańcami, np. polka—fox, rumba—fox.

Salsa należy do grupy tańców latynoamerykańskich, ma karaibskie korzenie i rozwijała się m.in. na Kubie. Taniec ten opiera się na afrokubańskich i karaibskich rytmach. W Ameryce Północnej i wielu państwach europejskich salsę rozpowszechniali latynoscy artyści — emigranci grający żywiołową, pełną ekspresji muzykę. Salsa w odróżnieniu od innych tańców wykonywana jest niemal w miejscu, cechują ją zmysłowość i spontaniczność ruchu. Moda na salsę jest coraz większa, w różnych miastach Europy odbywają się festiwale tego tańca. W 2002 roku odbył się pierwszy w Polsce Carnaval de Salsa, powstała również polska orkiestra salsowa — Salsa Tropical.

Zagadka: Co mówi szczerbaty tancerz po wyjściu z restauracji?

Poemat symfoniczny - muzyczne uniesienia

 

Mrok na schodach

Mrok na schodach. Pustka w domu.

Nie pomoże nikt nikomu.

Ślady twoje śnieg zaprószył,

Żal się w śniegu zawieruszył.

Trzeba teraz w śnieg uwierzyć

I tym śniegiem się ośnieżyć

I ocienić się tym cieniem,

I pomilczeć tym milczeniem.

                                        Bolesław Leśmian

Poemat symfoniczny to forma muzyczna, której budowa jest zależna od treści pozamuzycznych, czyli tzw. programu. Programem może być np.: utwór literacki, dzieło plastyczne, przeżycia osobiste twórcy, piękno natury, wydarzenie historyczne. Poemat symfoniczny jest w zasadzie kompozycją jednoczęściową, często zbliża się w formie do allegra sonatowego, ronda, czy wariacji.

Franciszek Liszt

Za twórcę poematu symfonicznego uważany jest węgierski kompozytor Franciszek Liszt [czyt. list], a jego dzieło Co słychać w górach, oparte na tek-ście poetyckim Wiktora Hugo [czyt. igo] — za pierwszy utwór nowej formy. Gatunek ten rozwijało wielu kompozytorów, np. Camille Saint-Saens (Taniec szkieletów), Bedrzich Smetana (Moja ojczyzna), Mieczysław Kartowicz (Rapsodia litewska). Szczyt rozwoju poemat symfoniczny osiągnął w późniejszym okresie w twórczości Richarda Straussa (Don Kichot).

Franciszek Liszt - Preludia

Ten najpopularniejszy utwór z poematów symfonicznych Liszta przedstawia muzycznie cztery różne wydarzenia, które kompozytor nazwał: Radość miłości, Burza życia, Zacisze wiejskiego życia, Zwycięska walka. A Ty jaki tytuł nadałbyś wysłuchanej części utworu?

Franciszek Liszt - Preludia

Bedrzich Smetana

Piękny poemat symfoniczny Wełtawa z cyklu Moja ojczyzna skomponował czeski kompozytor Bedrzich Smetana. Natchnieniem do stworzenia dzieła byty obrazy czeskiego krajobrazu rozciągające się wzdłuż biegu rzeki Wełtawy od jej źródła, aż do ujścia rzeki w nurcie Łaby.

Bedrzich Smetana - Wełtawa

Z ziemi wytryskują dwa źródełka, które są obrazowane muzycznie przez dźwięki fletów, a następnie klarnetów. Źródła łączą się, dając początek czeskiej rzece Wełtawie — orkiestra gra motyw muzyczny płynącej rzeki. Motyw ten pojawia się w utworze kilka razy. Rzeka, w niezwykle plastyczny sposób malowana dźwiękami, prowadzi słuchacza przez czeskie krainy. Właśnie przepływa przez las, w którym odbywa się polowanie — w oddali słychać sygnały myśliwskich rogów. Następnie rzeka przepływa przez wieś, gdzie odbywa się zabawa weselna — instrumenty grają melodię czeskiej polki. Zapada noc, której tajemniczy nastrój podkreślają dźwięki harfy i przywodzą na myśl taniec leśnych nimf i duszków. Rzeka dopływa do Wodospadów Świętojańskich, zmienia się rytm, narasta tempo i dynamika utworu. Woda z wielką siłą rozbija się o skały — towarzyszy temu huk i porykiwanie żywiołu imitowane przez instrumenty orkiestry. Wełtawa dopływa do Pragi — pojawia się motyw rzeki grany przez orkiestrę w tonacji durowej. W końcu rzeka łączy się z Łabą i ginie w jej nurcie — muzyka cichnie.

Praga - Mosty na d Wełtawą

Słuchając z uwagą utworu, spróbuj prześledzić realizację treści pozamuzycznych zawartych w kompozycji.

Bedrzich Smetana - Wełtawa

Pierwszym polskim twórcą poematu symfonicznego był Zygmunt Noskowski, który w 1896 roku skomponował utwór Step, op. 66 oparty na tematach zaczerpniętych z folkloru polskiego i ukraińskiego. Jego dzieło inspirowane było rozległą, ukraińską przyrodą, na tle której odbywały się dramatyczne wydarzenia historyczne. Warszawska premiera dzieła była dużym wydarzeniem kulturalnym stolicy. Poemat symfoniczny Zygmunta Noskowskiego zdobył duże uznanie melomanów w kraju oraz za granicą, dzięki czemu zajął stałe miejsce w repertuarach koncertowych wielu orkiestr. Słuchając poematu symfonicznego Step Zygmunta Noskowskiego, melomani często doszukują się skojarzeń utworu z Trylogią Henryka Sienkiewicza, a szczególnie z powieścią Ogniem i mieczem, w której akcja utworu rozgrywa się m.in. na bezkresnych polach stepowych Ukrainy.

Wsłuchaj się w barwne brzmienie orkiestry i narastającą dramaturgię utworu. Jakie ilustracyjne skojarzenia budzi w tobie ta muzyka?

Zygmunt Noskowski - Step

Jan Stanisławski - Step